برنامهنویسی برای کودکان دیگر یک سرگرمی لوکس نیست. از کتاب‌های درسی مدرسه تا بازی‌هایی که بچه‌ها با آن بزرگ می‌شوند، کد همه‌جا هست. ولی برای والدینی که خودشان برنامه‌نویس نیستند، شروع کردن گیج‌کننده است: از چند سالگی؟ با چه ابزاری؟ کلاس حضوری یا آنلاین؟ رایگان هم میشود؟
این راهنما جواب کوتاه همه‌ی این سوال‌ها را یک‌جا می‌دهد و هر جا لازم است، به مقالهی کامل‌تر همان موضوع لینک می‌دهد.
برنامهنویسی کودکان از چند سالگی؟
سن دقیق کمتر از آمادگی کودک اهمیت دارد، ولی این مسیر برای بیشتر کودکان جواب می‌دهد:
| سن | ابزار مناسب | کودک چه یاد می‌گیرد |
|---|---|---|
| ۵ تا ۷ سال | اسکرچ جونیور روی تبلت و بازی‌های بدون کامپیوتر | ترتیب دستورها و علت و معلول |
| ۷ تا ۱۰ سال | اسکرچ | حلقه، شرط و ساخت بازی و انیمیشن |
| ۱۰ تا ۱۲ سال | پایتون با خروجی تصویری، یا رباتیک | کد متنی و اولین برنامه‌های واقعی |
| ۱۳ سال به بالا | پایتون کامل، بازی‌سازی، وب | پروژه‌های جدی و شروع هوش مصنوعی |
اگر بین اسکرچ و پایتون مردد هستید، مقالهی بهترین زبان برنامهنویسی برای کودکان را بخوانید. و اگر هنوز مطمئن نیستید اصلاً ارزش وقت گذاشتن دارد، فواید واقعی برنامهنویسی برای کودکان را ببینید.
شروع رایگان در خانه
قبل از ثبت‌نام در هر کلاسی، می‌توانید با ابزارهای رایگان ببینید کودک به برنامهنویسی علاقه دارد یا نه:
- اسکرچ جونیور (ScratchJr): اپلیکیشن رایگان برای تبلت، مخصوص کودکان ۵ تا ۷ سال. بعد از نصب بدون اینترنت کار میکند و خرید درون‌برنامه‌ای ندارد. کودک با چیدن بلوک‌های تصویری، شخصیت‌ها را حرکت می‌دهد و داستان میسازد.
- اسکرچ (Scratch): رایگان و ساخت دانشگاه MIT، برای کودکان حدود ۷ سال به بالا. هم نسخه‌ی آنلاین دارد و هم نسخه‌ی قابل نصب که بدون اینترنت کار میکند. بیشترین منابع آموزشی فارسی کودکان هم برای همین ابزار است.
- Blockly Games: مجموعه‌ای از بازی‌های معمایی رایگان در مرورگر که قدم‌به‌قدم کودک را از بلوک به کد متنی می‌رساند. پل خوبی بین اسکرچ و پایتون است.
- برنامهنویسی بدون کامپیوتر: یک بازی ساده ولی مؤثر: کودک به شما دستور بدهد چطور از در اتاق به آشپزخانه بروید، و شما دقیقاً همان کاری را بکنید که می‌گوید، نه بیشتر. کودک خیلی زود می‌فهمد دستور باید دقیق و مرحله‌به‌مرحله باشد؛ یعنی دقیقاً همان چیزی که الگوریتم است.
با گوشی هم میشود؟ اسکرچ جونیور روی تبلت‌های اندرویدی و آیپد اجرا میشود. برای کودکان بزرگ‌تر، پایتون هم روی گوشی کار میکند؛ راهنمای پایتون با گوشی را ببینید. ولی برای ادامه‌ی جدی، کامپیوتر یا تبلت با صفحه‌ی بزرگ‌تر تجربه‌ی بسیار بهتری است.
برنامهنویسی و هوش مصنوعی برای کودکان
کتاب‌های کار و فناوری پایه‌های ششم تا هشتم حالا بخش‌هایی درباره‌ی هوش مصنوعی دارند؛ از جمله درسی با عنوان «هوش مصنوعی به زبان ساده» در پایه‌ی ششم. پودمان برنامهنویسی پایه‌ی هفتم هم با پایتون است. یعنی بسیاری از کودکان همین حالا در مدرسه با این مفاهیم روبه‌رو می‌شوند و والدین هم باید بدانند چطور کمکشان کنند.
دو نکته‌ی مهم:
- برنامهنویسی پایه‌ی فهم هوش مصنوعی است. کودکی که یاد گرفته کامپیوتر چطور دستور را اجرا میکند، بعداً خیلی راحت‌تر می‌فهمد هوش مصنوعی چطور از داده یاد می‌گیرد. برای توضیح ساده‌ی این موضوع مقالهی هوش مصنوعی چیست را ببینید.
- استفاده از چت‌بات برای تکلیف، یادگیری نیست. اگر کودک کد را از هوش مصنوعی بگیرد و کپی کند، چیزی یاد نمی‌گیرد. استفاده‌ی درست این است که بپرسد «چرا این کد کار نمی‌کند؟» و توضیح را بخواهد، نه جواب را.
کلاس حضوری یا آنلاین؟
بسیاری از والدین دنبال کلاس برنامهنویسی کودکان در شهر خودشان می‌گردند. در شهرهای بزرگ گزینه‌ی حضوری پیدا میشود، ولی کیفیت‌ها خیلی متفاوت است و در شهرهای کوچک‌تر معمولاً گزینه‌ی خوبی نیست. مقایسه‌ی صادقانه:
| معیار | حضوری | آنلاین زنده |
|---|---|---|
| رفت‌وآمد | دارد | ندارد |
| انتخاب مدرس | محدود به شهر شما | از هر جای کشور |
| تمرین بعد از کلاس | روی کامپیوتر خانه، اگر داشته باشد | روی همان سیستمی که سر کلاس بوده |
| تعامل اجتماعی | بیشتر | کمتر، مگر گروه کوچک و فعال باشد |
| نظارت والدین | کم | می‌توانید کلاس را ببینید |
کلاس آنلاین به دو شرط به اندازه‌ی حضوری خوب است: زنده باشد، نه ویدیوی ضبط‌شده، و گروهش کوچک باشد تا مدرس صفحه‌ی هر کودک را ببیند و همان لحظه که گیر کرد راهنمایی‌اش کند.
چک‌لیست انتخاب کلاس برنامهنویسی کودکان
قبل از ثبت‌نام، این هفت سوال را بپرسید. جواب‌ها بیشتر از تبلیغات درباره‌ی کلاس می‌گویند:
- کودک تا جلسه‌ی سوم دقیقاً چه چیزی میسازد؟
- هر گروه چند نفر است؟
- کلاس زنده است یا ویدیوی ضبط‌شده؟
- سرفصل برای سن فرزند من طراحی شده یا همان دوره‌ی بزرگسالان است؟
- مدرس تجربه‌ی کار با کودکان هم‌سن فرزندم را دارد؟
- پیشرفت کودک چطور به والدین گزارش داده میشود؟
- امکان مشاوره یا جلسه‌ی آشنایی قبل از ثبت‌نام هست؟
از کجا بفهمم کودک واقعاً پیشرفت کرده؟
تعداد جلسه یا مدرک پایان دوره معیار خوبی نیست. نشانه‌های واقعی این‌هاست:
- می‌تواند توضیح بدهد برنامه‌اش چطور کار میکند
- پروژه‌های آماده را به سلیقه‌ی خودش تغییر می‌دهد
- ایده‌ی خودش را میسازد، نه فقط تمرین کلاس را
- وقتی برنامه کار نمی‌کند، قبل از کمک خواستن خودش دنبال مشکل می‌گردد
آخری مهم‌ترین است. کودکی که یاد گرفته مشکل را مرحله‌به‌مرحله پیدا کند، مهارتی دارد که خیلی فراتر از برنامهنویسی به کارش می‌آید.
سوالات رایج والدین
«با وجود هوش مصنوعی که کد مینویسد، یادگیری برنامهنویسی هنوز لازم است؟»
بله، و شاید بیشتر از قبل. هوش مصنوعی کد مینویسد، ولی کسی باید بداند چه میخواهد، مسئله را به قدمهای کوچک بشکند و بفهمد کد درست است یا نه. این همان تفکری است که برنامهنویسی در کودک میسازد. کودکی که برنامهنویسی بلد است، از هوش مصنوعی هم خیلی بهتر استفاده میکند.
«میشود کاملاً رایگان یاد گرفت؟»
برای شروع بله؛ ابزارهای بالا همه رایگاناند. کودکان خیلی باانگیزه تا مدتی خودشان جلو میروند، ولی بیشترشان جایی گیر میکنند که کسی باید راهنماییشان کند.
«فرزندم فقط بازی میکند؛ این همان برنامهنویسی است؟»
نه. بازی کردن مصرف است و برنامهنویسی ساختن. خبر خوب این است که علاقه به بازی بهترین انگیزه برای یادگرفتن ساخت بازی است.
«بین برنامهنویسی و رباتیک کدام بهتر است؟»
به روحیهی کودک بستگی دارد. کودکی که اهل ساختن و دستورزی است در رباتیک شکوفاتر میشود. مقالهی رباتیک کودکان این تفاوت را کامل توضیح داده.
جمع‌بندی
برای شروع آموزش برنامهنویسی کودکان لازم نیست همه‌چیز را بدانید. با ابزار مناسب سن شروع کنید، ببینید کودک از ساختن لذت می‌برد یا نه، و اگر علاقه دیدید، کلاسی انتخاب کنید که زنده باشد، گروهش کوچک باشد و از جلسه‌های اول چیزی ساخته شود.
داناورس برای هر سن یک نقطه‌ی شروع دارد: دوره‌ی اسکرچ و بازی‌سازی کودکان برای کوچک‌ترها، دوره‌ی پایتون کودکان و نوجوانان برای ورود به کد متنی، و رباتیک کودکان برای بچه‌هایی که اهل ساختن‌اند. همه‌ی کلاس‌ها آنلاین و زنده‌اند. اگر مطمئن نیستید کدام مسیر به فرزندتان می‌خورد، تست استعدادیابی رایگان را امتحان کنید یا با مشاوران داناورس تماس بگیرید.
